Γιατί τα άλατα είναι ο σιωπηλός δολοφόνος της μηχανής σας

Το νερό της βρύσης στις περισσότερες περιοχές της Ελλάδας είναι σκληρό. Πολύ σκληρό. Περιέχει υψηλές συγκεντρώσεις ασβεστίου και μαγνησίου. Όταν το νερό θερμαίνεται, αυτά τα μέταλλα στερεοποιούνται και κάθονται στα τοιχώματα των σωληνώσεων, στην αντίσταση και στις βαλβίδες. Στην αρχή δεν βλέπεις τίποτα. Μετά από 50 ή 100 χρήσεις όμως, το στρώμα των αλάτων γίνεται παχύ σαν πέτρα.

Σκέψου το εξής. Μια στρώση αλάτων μόλις 2 χιλιοστών πάνω στην αντίσταση μπορεί να αυξήσει την κατανάλωση ενέργειας κατά 15% με 20%. Η μηχανή παλεύει να ζεστάνει το νερό μέσα από ένα τείχος ασβεστίου. Αυτό σημαίνει ότι το μοτέρ ζορίζεται, η θερμοκρασία του νερού πέφτει κάτω από τους ιδανικούς 92 βαθμούς Κελσίου και ο καφές σου καταλήγει να είναι ένα υποτονικό ζουμί χωρίς σώμα.

Πώς να καταλάβετε ότι η κατάσταση έφτασε στο απροχώρητο

Υπάρχουν σημάδια που δεν πρέπει να αγνοήσεις. Αν η καφετιέρα κάνει σαν τρακτέρ ενώ παλιότερα ήταν αθόρυβη, αν το φλιτζάνι γεμίζει με το ρυθμό της χελώνας ή αν βλέπεις λευκές νιφάδες στο δοχείο του νερού, έχεις ήδη καθυστερήσει. Μερικές φορές η ένδειξη είναι η γεύση. Μια μεταλλική επίγευση είναι το πρώτο καμπανάκι.

Πολλοί λένε ότι αν χρησιμοποιείς φιλτραρισμένο νερό γλιτώνεις. Λάθος. Τα φίλτρα μειώνουν τα άλατα αλλά δεν τα εξαφανίζουν 100%. Απλά καθυστερούν το μοιραίο. Ακόμα και με Brita ή παρόμοια συστήματα, η εναπόθεση αλάτων συνεχίζεται με ρυθμό περίπου 30% σε σχέση με το νερό της βρύσης.

Η μάχη των υλικών: Ξύδι, κιτρικό οξύ ή εμπορικά καθαριστικά;

Εδώ οι απόψεις διίστανται και συχνά γίνεται χαμός στα φόρουμ. Το ξύδι είναι η κλασική λύση της γιαγιάς. Είναι φθηνό και το έχεις στο ντουλάπι. Όμως, προσέχτε. Το ξύδι έχει μια έντονη μυρωδιά που μπορεί να ποτίσει τα λάστιχα της μηχανής για εβδομάδες. Επίσης, η οξύτητά του είναι συχνά υπερβολική για τα ευαίσθητα εσωτερικά μέρη κάποιων ακριβών μηχανών espresso.

Το κιτρικό οξύ (ξινό) είναι μια πολύ καλύτερη λύση. Είναι άοσμο, αποτελεσματικό και φιλικό προς το περιβάλλον. Αλλά αν με ρωτάς, τα εξειδικευμένα υγρά αφαλάτωσης είναι η ασφαλής οδός. Περιέχουν αναστολείς διάβρωσης που προστατεύουν τα μέταλλα της μηχανής ενώ διαλύουν τα άλατα.

Η διαδικασία βήμα προς βήμα για κάθε τύπο μηχανής

Μην φοβάσαι, δεν χρειάζεται πτυχίο μηχανολόγου ούτε ειδικές τεχνικές γνώσεις για να φροντίσεις τον εξοπλισμό σου. Η διαδικασία είναι στην πραγματικότητα εξαιρετικά απλή αν ακολουθήσεις μια συγκεκριμένη λογική σειρά και δεν βιαστείς να τελειώσεις. Είτε έχεις μια ταπεινή καφετιέρα φίλτρου που σου φτιάχνει τον καφέ του γραφείου είτε μια περίπλοκη super-automatic espresso machine που αλέθει τους κόκκους εκείνη τη στιγμή, η βασική αρχή παραμένει ακλόνητη. Πρόκειται για την κυκλοφορία του διαλύματος μέσα στο σύστημα και την απαραίτητη αναμονή ώστε η χημεία να κάνει τη δουλειά της.

Το πρώτο πράγμα που πρέπει να κάνεις είναι να αδειάσεις πλήρως το δοχείο νερού. Είναι σημαντικό να αφαιρέσεις τυχόν φίλτρα νερού που μπορεί να είναι τοποθετημένα στο εσωτερικό του δοχείου, καθώς το καθαριστικό διάλυμα θα τα καταστρέψει και θα τα αχρηστεύσει αμέσως. Στη συνέχεια, ανακατεύεις το καθαριστικό με φρέσκο νερό ακολουθώντας πιστά τις οδηγίες του κατασκευαστή. Μια συνηθισμένη αναλογία είναι 1 μέρος καθαριστικό προς 4 μέρη νερό, αλλά αυτό μπορεί να διαφέρει ανάλογα με τη συγκέντρωση του προϊόντος που αγόρασες.

Αφού τοποθετήσεις το δοχείο πίσω στη θέση του, ξεκινάς τον κύκλο λειτουργίας. Εδώ είναι το μυστικό που πολλοί ξεχνούν. Πρέπει να σταματήσεις τη μηχανή περίπου στη μέση της διαδρομής. Γιατί το κάνουμε αυτό; Θέλουμε το υγρό να μείνει στάσιμο μέσα στις σωληνώσεις, στον λέβητα και στις βαλβίδες για τουλάχιστον 15 με 20 λεπτά. Αυτός ο χρόνος αναμονής επιτρέπει στο οξύ να διαβρώσει και να διαλύσει τα σκληρά στρώματα ασβεστίου που έχουν πετρώσει στα τοιχώματα.

Όταν περάσει ο χρόνος, ανοίγεις ξανά τη μηχανή και ολοκληρώνεις τον κύκλο μέχρι να αδειάσει όλο το διάλυμα. Το υγρό που θα βγει μπορεί να έχει μια θολή όψη ή ακόμα και μικρά λευκά κομματάκια. Αυτό είναι καλό σημάδι, σημαίνει ότι η αφαλάτωση λειτουργεί. Το τελευταίο και πιο κρίσιμο βήμα είναι το ξέπλυμα. Γεμίζεις το δοχείο με καθαρό νερό και κάνεις τουλάχιστον δύο ή τρεις γεμάτους κύκλους λειτουργίας χωρίς καφέ. Πρέπει να είμαστε σίγουροι ότι δεν έχει μείνει ούτε ίχνος από το καθαριστικό, γιατί η γεύση του είναι απαίσια και δεν είναι καθόλου ευχάριστο να το καταπιείς. Ειλικρινά, αν δεν έχεις κάνει ποτέ αφαλάτωση και η μηχανή σου μετράει ήδη δύο χρόνια ζωής, ίσως χρειαστεί να επαναλάβεις όλη αυτή τη διαδικασία από την αρχή. Η ποσότητα της πέτρας που μπορεί να βγει από μια παραμελημένη μηχανή θα σε σοκάρει πραγματικά.

Συχνότητα συντήρησης: Πόσο συχνά είναι “συχνά”;

Η απάντηση στο ερώτημα της συχνότητας δεν είναι μία για όλους. Αυτό εξαρτάται άμεσα από το πόσο καφεΐνη καταναλώνεις εσύ και η οικογένειά σου καθημερινά. Αν ανήκεις στην κατηγορία των φανατικών που πίνουν 3 με 4 καφέδες τη μέρα, τότε η αφαλάτωση πρέπει να μπει στο πρόγραμμά σου οπωσδήποτε κάθε 2 με 3 μήνες. Αν όμως είσαι ο τύπος που φτιάχνει έναν καφέ μόνο τα πρωινά του Σαββατοκύριακου, μπορείς να το καθυστερήσεις λίγο παραπάνω.

Ωστόσο, υπάρχει ένας παράγοντας που ανατρέπει τα πάντα και αυτός είναι η γεωγραφία. Αν μένεις σε περιοχή με πολύ σκληρό νερό, όπως για παράδειγμα στην Αττική, στην Κρήτη ή σε πολλά νησιά των Κυκλάδων, τα πράγματα αλλάζουν δραματικά. Σε αυτές τις περιοχές, τα άλατα συσσωρεύονται με ρυθμό 50% ταχύτερο σε σχέση με άλλες πόλεις. Σε τέτοιες περιπτώσεις, η συντήρηση ίσως χρειάζεται να γίνεται ακόμα και κάθε μήνα για να έχεις το κεφάλι σου ήσυχο.

Μια έξυπνη τακτική που χρησιμοποιούν οι επαγγελματίες baristas και μπορείς να εφαρμόσεις και εσύ στο σπίτι είναι ο έλεγχος της ταχύτητας ροής. Χρονομέτρησε σήμερα, που η μηχανή σου είναι καθαρή, πόση ώρα χρειάζεται για να βγάλει έναν μονό espresso ή μια κούπα καφέ φίλτρου. Αν μετά από ένα μήνα παρατηρήσεις ότι ο ίδιος καφές χρειάζεται 5 ή 10 δευτερόλεπτα παραπάνω για να γεμίσει το φλιτζάνι, τότε ξέρεις ακριβώς τι πρέπει να κάνεις. Η αντλία δυσκολεύεται να σπρώξει το νερό μέσα από τα στενά περάσματα που έχουν αρχίσει να φράζουν.

Πρέπει να το δεις καθαρά οικονομικά για να πειστείς. Ένα καλό υγρό αφαλάτωσης κοστίζει περίπου 5 ευρώ ανά δόση. Από την άλλη πλευρά, αν η αντλία καεί από το ζόρισμα ή αν ο λέβητας τρυπήσει, η επίσκεψη στον τεχνικό και τα ανταλλακτικά θα σου κοστίσουν τουλάχιστον 60 ή 80 ευρώ, αναλόγως τη μάρκα. Τα μαθηματικά είναι απλά και η λογική λέει ότι η πρόληψη είναι πάντα ο φθηνότερος δρόμος.

Οι μύθοι που πρέπει να σταματήσετε να πιστεύετε

Στον κόσμο του καφέ κυκλοφορούν πολλοί αστικοί μύθοι που περισσότερο κακό κάνουν παρά καλό. Πολλοί χρήστες νομίζουν λανθασμένα ότι το να τρέχουν μόνο ζεστό νερό από τη μηχανή χωρίς να βάλουν καφέ μέσα είναι ένας επαρκής τρόπος καθαρισμού. Ας ξεκαθαρίσουμε κάτι. Αυτή η κίνηση βοηθάει μόνο στο να φύγουν τα υπολείμματα από τα λάδια του καφέ που κάθονται πάνω στη σίτα του γκρουπ ή στο φίλτρο. Δεν κάνει απολύτως τίποτα για τα άλατα που είναι κρυμμένα βαθιά μέσα στα σωθικά της συσκευής. Τα άλατα δεν είναι σκόνη που φεύγει με το νερό. Είναι μια χημική ένωση που μοιάζει με το πουρί που βλέπεις στα είδη υγιεινής στο μπάνιο. Χρειάζονται ειδική χημική αντίδραση για να διαλυθούν και η απλή ροή ζεστού νερού δεν πρόκειται να τα συγκινήσει καθόλου.

Ένας άλλος πολύ διαδεδομένος μύθος είναι ότι οι μηχανές που λειτουργούν με κάψουλες δεν πιάνουν άλατα ή έχουν μικρότερη ανάγκη για συντήρηση. Η αλήθεια είναι ακριβώς η αντίθετη και μάλιστα με πιο επικίνδυνο τρόπο. Οι μηχανές τύπου Nespresso ή Dolce Gusto έχουν εσωτερικά σωληνάκια με πολύ μικρότερη διάμετρο σε σχέση με μια επαγγελματική μηχανή. Αυτό σημαίνει ότι ακόμα και μια πολύ λεπτή κρούστα αλάτων μπορεί να φράξει τελείως τη δίοδο. Μια μικρή ποσότητα ασβεστίου σε μια τέτοια μικρή συσκευή μπορεί να την αχρηστεύσει πολύ πιο γρήγορα από ό,τι μια κλασική μηχανή espresso που έχει μεγαλύτερες ανοχές.

Επίσης, μην πιστεύεις ότι το εμφιαλωμένο νερό σε απαλλάσσει από την ευθύνη της αφαλάτωσης. Αν κοιτάξεις την ετικέτα στο πίσω μέρος του μπουκαλιού, θα δεις ότι και το εμφιαλωμένο περιέχει μέταλλα. Μπορεί να έχει λιγότερα από το νερό της βρύσης σε ορισμένες περιπτώσεις, αλλά η συσσώρευση συνεχίζεται κανονικά. Ίσως αντί για τρεις μήνες να χρειαστείς αφαλάτωση στους πέντε, αλλά η ανάγκη παραμένει εκεί. Το να αγνοείς τα άλατα επειδή χρησιμοποιείς νερό από το σούπερ μάρκετ είναι μια παγίδα που έχει οδηγήσει πολλές μηχανές στην ανακύκλωση πρόωρα.

Ηθικό δίδαγμα και προσωπική εμπειρία από το μέτωπο της κουζίνας

Ίσως σε κάποιους ακούγεται κάπως υπερβολικό ή και σχολαστικό να ασχολείται κανείς τόσο επίμονα με μια οικιακή συσκευή. Στο κάτω κάτω, μια καφετιέρα είναι, σωστά; Όμως, αν το καλοσκεφτείς, ο καφές δεν είναι απλά ένα ρόφημα. Είναι η μικρή σου πολυτέλεια μέσα στη μέρα, η στιγμή που ανασυγκροτείσαι, η ενέργεια που χρειάζεσαι για να βγάλεις το οκτάωρο ή η συντροφιά σου σε μια συζήτηση με φίλους. Γιατί λοιπόν να αφήνεις αυτή την εμπειρία να καταστρέφεται σταδιακά επειδή βαριέσαι να αφιερώσεις είκοσι λεπτά για να ρίξεις λίγο υγρό αφαλάτωσης σε ένα δοχείο;

Θα σου πω μια ιστορία που με έπαθε και με έμαθε. Πριν από περίπου δύο χρόνια, αναγκάστηκα να αποχαιρετήσω μια πανάκριβη μηχανή espresso, ένα πραγματικό στολίδι για την κουζίνα μου, επειδή ήμουν υπερβολικά σίγουρος για τον εαυτό μου. Είχα την ψευδαίσθηση ότι το εμφιαλωμένο νερό που αγόραζα με το κιβώτιο θα με έσωζε από κάθε κακό. Πίστευα ότι αφού το νερό ήταν καθαρό για μένα, θα ήταν και για τη μηχανή μου. Τεράστιο λάθος.

Όταν η μηχανή παρέδωσε τελικά το πνεύμα και ο τεχνικός την άνοιξε μπροστά μου για να δούμε τη ζημιά, έπαθα σοκ. Η αντίσταση δεν έμοιαζε πια με μέταλλο. Ήταν καλυμμένη από ένα παχύ, λευκό και σκληρό στρώμα που έμοιαζε με κοράλλι από τον βυθό της θάλασσας ή με απόκοσμο πέτρωμα από σπήλαιο. Το νερό δεν μπορούσε πια να θερμανθεί, η αντλία είχε καεί προσπαθώντας να νικήσει την απόφραξη και το κόστος επισκευής άγγιζε την τιμή μιας καινούργιας συσκευής.

Από εκείνη την ημέρα και μετά, άλλαξα νοοτροπία. Το υγρό αφαλάτωσης έχει πλέον τη δική του μόνιμη θέση στο ντουλάπι, ακριβώς δίπλα στο βάζο με τους κόκκους του καφέ μου. Έχει γίνει πλέον μέρος της συνολικής ιεροτελεστίας. Καθαρή μηχανή σημαίνει αυτόματα καθαρή γεύση, σωστό καϊμάκι με το ιδανικό χρώμα και μια συσκευή που θα σου βγάλει δέκα χρόνια απροβλημάτιστης λειτουργίας αντί για δύο χρόνια ταλαιπωρίας. Μην το αμελείς και μην το υποτιμάς καθόλου. Ο επόμενος καφές σου θα σε ευγνωμονεί για αυτή τη φροντίδα και θα το καταλάβεις στην πρώτη κιόλας γουλιά που θα είναι πιο αρωματική από ποτέ.

Τελικά, όλα στη ζωή καταλήγουν στη σωστή φροντίδα και στο σεβασμό προς τα αντικείμενα που μας εξυπηρετούν καθημερινά. Όπως ακριβώς δεν θα διανοούσουν να μην αλλάξεις λάδια στο αυτοκίνητό σου για χιλιάδες χιλιόμετρα, έτσι πρέπει να φροντίζεις και να “λαδώνεις” μεταφορικά τη μηχανή που σου δίνει την απαραίτητη ώθηση κάθε πρωί. Δεν πρόκειται για πυρηνική φυσική ούτε για κάποια ακατόρθωτη διαδικασία. Είναι μια απλή, βασική συντήρηση που στο τέλος της ημέρας σώζει την τσέπη σου από περιττά έξοδα και τον ουρανίσκο σου από κακές γεύσεις.

Και ας είμαστε ειλικρινείς μεταξύ μας, ο καφές που βγαίνει από μια πραγματικά καθαρή μηχανή έχει μια άλλη χάρη, μια ποιότητα που θα τη χαρακτήριζα πιο λαμπερή και ζωντανή. Για περισσότερες λεπτομέρειες σχετικά με τη διαδικασία, μπορείς να δεις και εδώ: https://sparklean.gr/blog/afalatosi-tis-kafetieras-sas/ ώστε να μην έχεις καμία αμφιβολία για το τι πρέπει να κάνεις. Μάλλον ξέρεις ήδη ποιο θα είναι το επόμενο πρότζεκτ σου για το Σαββατοκύριακο που έρχεται.